Astma oskrzelowa - objawy, przyczyny, rodzaje i leczenie

Czym jest astma

W astmie w ścianie oskrzeli toczy się przewlekły stan zapalny. Drogi oddechowe stają się nadreaktywne, czyli reagują skurczem na bodźce, które u zdrowej osoby są obojętne. Podczas napadu mięśnie gładkie oskrzeli kurczą się, błona śluzowa obrzmiewa, a w świetle oskrzeli gromadzi się gęsty śluz. Światło dróg oddechowych zwęża się, przez co wydech staje się utrudniony i pojawia się charakterystyczny świst.

Choroba ma zwykle przebieg zmienny. Okresy dobrego samopoczucia przeplatają się z zaostrzeniami, a nasilenie objawów bywa różne w ciągu doby i pór roku. Astma najczęściej zaczyna się w dzieciństwie, ale może ujawnić się w każdym wieku, także u dorosłych.

Objawy astmy

Objawy astmy mają charakter napadowy i często nasilają się w nocy oraz nad ranem. Do najbardziej typowych należą cztery.

• Duszność, czyli uczucie braku powietrza i trudności z nabraniem oddechu, zwłaszcza podczas wydechu.
• Świszczący oddech, słyszalny świst przy oddychaniu, wynikający ze zwężenia oskrzeli.
• Kaszel, często suchy i męczący, nasilony w nocy, po wysiłku lub po kontakcie z alergenem.
• Ucisk lub ściskanie w klatce piersiowej, opisywane jako obręcz utrudniająca swobodny oddech.

U części osób jedynym objawem bywa przewlekły kaszel, bez wyraźnej duszności. Objawy pojawiają się napadowo i ustępują samoistnie lub po leku rozszerzającym oskrzela. Szczegółowo opisujemy je w artykule o objawach astmy oskrzelowej.

Przyczyny i czynniki wyzwalające

U podłoża astmy leży skłonność do reakcji zapalnej w oskrzelach, na którą wpływają zarówno geny, jak i środowisko. Sama choroba nie jest zaraźliwa, a napady wyzwalają konkretne bodźce, różne u różnych osób. Poznanie własnych czynników wyzwalających jest ważną częścią leczenia.

• Alergeny wziewne: roztocza kurzu domowego, pyłki roślin, sierść i naskórek zwierząt, zarodniki pleśni.
• Infekcje dróg oddechowych, zwłaszcza wirusowe, które często poprzedzają zaostrzenie.
• Wysiłek fizyczny, szczególnie w chłodnym i suchym powietrzu.
• Dym tytoniowy, zanieczyszczenie powietrza, silne zapachy i opary drażniące.
• Zimne powietrze oraz gwałtowna zmiana temperatury.
• Silny stres i emocje, a u niektórych osób leki przeciwbólowe z grupy NLPZ, na przykład kwas acetylosalicylowy.

Rodzaje astmy

Astmę dzieli się na kilka postaci, zależnie od tego, co ją wywołuje i jak przebiega. Podział pomaga dobrać leczenie i unikać wyzwalaczy.

Niezależnie od postaci lekarz ocenia też stopień kontroli choroby, czyli jak często pojawiają się objawy i jak bardzo ograniczają codzienne funkcjonowanie. To właśnie kontrola astmy, a nie sam rodzaj, decyduje o intensywności leczenia. Warto pamiętać, że u jednej osoby może współistnieć więcej niż jeden mechanizm.

Jak rozpoznaje się astmę

Rozpoznanie stawia lekarz na podstawie wywiadu, badania i badań dodatkowych. Podstawowym z nich jest spirometria, która ocenia, jak sprawnie płuca nabierają i wypuszczają powietrze. W astmie wykonuje się próbę rozkurczową: badanie powtarza się po podaniu leku rozszerzającego oskrzela i sprawdza, czy przepływ się poprawił.

Pomocny bywa też pomiar szczytowego przepływu wydechowego (PEF) prowadzony w domu oraz testy alergiczne, gdy podejrzewa się podłoże alergiczne. Sama recepta online na kontynuację leczenia nie zastępuje pierwszej diagnostyki ani okresowej kontroli u lekarza.

Leczenie astmy i leki

Astmy zwykle nie da się całkowicie wyleczyć, ale można ją skutecznie kontrolować. Leczenie prowadzi się dwutorowo. Leki doraźne bierze się tylko w chwili napadu, żeby szybko rozkurczyć oskrzela. Leki podtrzymujące bierze się codziennie, także wtedy, gdy nie ma objawów, bo wyciszają stan zapalny i zapobiegają zaostrzeniom.

Podstawą nowoczesnego leczenia jest wziewny steryd, który ogranicza stan zapalny w oskrzelach. Sam lek doraźny nie leczy przyczyny, dlatego częste sięganie po niego jest sygnałem złej kontroli choroby. O doborze leków, dawek i schematu decyduje lekarz na podstawie stopnia kontroli astmy oraz chorób współistniejących. Różnice między lekiem doraźnym a podtrzymującym opisujemy w artykule leczenie doraźne i podtrzymujące.

Kontrola astmy na co dzień

Dobrze leczona astma pozwala normalnie pracować, uprawiać sport i spać bez napadów. Poza lekami pomaga unikanie własnych czynników wyzwalających, rzucenie palenia, szczepienia przeciw grypie oraz poprawna technika inhalacji, bo źle wykonany wziew oznacza, że lek nie dociera do oskrzeli. Jak prawidłowo używać inhalatora, pokazujemy w osobnym poradniku, a osoby aktywne znajdą wskazówki w tekście o astmie wysiłkowej.

Najczęstsze pytania o astmę