Astma u dzieci - objawy, rozpoznanie i leki wziewne

Objawy astmy u dziecka - na co zwrócić uwagę

Astma oskrzelowa u dzieci to przewlekłe zapalenie dróg oddechowych, przez które oskrzela stają się nadwrażliwe i okresowo zwężają. U najmłodszych objawy bywają mniej oczywiste niż u dorosłych, bo małe dziecko nie powie wprost, że brakuje mu tchu. Rodzice częściej zauważają, że dziecko kaszle nocami, budzi się, słabiej biega albo szybciej się męczy niż rówieśnicy. Najczęstsze sygnały to:

Zestawienie edukacyjne. Obecność jednego czy kilku objawów nie przesądza o astmie - rozpoznanie stawia lekarz na podstawie wywiadu i badania.

Objawy rzadko pojawiają się jednocześnie i z pełnym nasileniem. U jednego dziecka dominują świsty przy infekcjach, u innego przez tygodnie jedynym sygnałem jest nocny kaszel. Dlatego astmy u dzieci nie zawsze łatwo rozpoznać, a jej objawy bywają mylone z nawracającymi przeziębieniami.

Kiedy objawy się nasilają

Cechą astmy jest związek objawów z konkretnymi wyzwalaczami i ich powtarzalność. Warto obserwować, po czym u dziecka pojawiają się kaszel, świsty czy duszność. Najczęstsze okoliczności nasilenia to:

• Infekcje dróg oddechowych - u młodszych dzieci to najczęstszy wyzwalacz świstów.
• Wysiłek i zabawa - bieganie może wywołać kaszel i duszność. Piszemy o tym we wpisie Astma wysiłkowa a sport.
• Kontakt z alergenem - roztocza kurzu, sierść zwierząt, pyłki, pleśń.
• Noc i wczesny ranek - budzenie się z kaszlem to typowy trop.
• Dym tytoniowy i zimne powietrze - bierne palenie w domu wyraźnie pogarsza kontrolę astmy u dziecka.

Zapisywanie, kiedy i po czym pojawiają się dolegliwości, bardzo pomaga lekarzowi. Taki prosty dzienniczek objawów jest cenniejszy niż próba samodzielnej oceny.

Jak lekarz rozpoznaje astmę u dziecka

Astmy nie da się rozpoznać wyłącznie na podstawie objawów, potrzebna jest ocena lekarza. U dzieci diagnostyka bywa trudniejsza niż u dorosłych z dwóch powodów. Po pierwsze, u najmłodszych świszczący oddech często wywołują infekcje wirusowe i nie każdy epizod świstów oznacza astmę. Po drugie, badanie czynności płuc wymaga współpracy, na którą małe dziecko jeszcze nie jest gotowe.

U dzieci poniżej piątego, szóstego roku życia lekarz opiera rozpoznanie głównie na obrazie objawów, ich nawrotowości, wywiadzie rodzinnym w kierunku astmy i alergii oraz na reakcji na leczenie próbne. Spirometrię, czyli badanie czynności płuc z próbą rozkurczową, wykonuje się zwykle od około piątego, szóstego roku życia, gdy dziecko potrafi prawidłowo dmuchać do aparatu. Lekarz może też zlecić badania w kierunku alergii, bo u wielu dzieci astma współistnieje z atopią. Dopiero na tej podstawie stawia diagnozę i dobiera leczenie.

Leczenie astmy u dzieci - leki doraźne i podtrzymujące

Leczenie astmy u dzieci jest zwykle dwutorowe, podobnie jak u dorosłych. Lek doraźny przynosi ulgę w napadzie, a lek podtrzymujący, przyjmowany codziennie, wycisza przewlekłe zapalenie i zapobiega objawom. O tej różnicy piszemy szerzej we wpisie Leczenie astmy - doraźne i podtrzymujące.

• Lek doraźny - salbutamol, na przykład Ventolin, szybko rozszerza oskrzela i łagodzi napad duszności. Bierze się go tylko wtedy, gdy pojawiają się objawy. Częste sięganie po lek doraźny to sygnał, że astma jest źle kontrolowana.
• Lek podtrzymujący - podstawą u dzieci z astmą przewlekłą jest wziewny glikokortykosteroid, czyli steryd wziewny w małej dawce, który wycisza zapalenie w oskrzelach. Preparat łączony ze sterydem i lekiem rozszerzającym, jak Symbicort, stosuje się zależnie od wieku i wskazań.
• Leczenie dodatkowe - montelukast w tabletkach bywa dołączany, zwłaszcza gdy astmie towarzyszy alergia lub gdy prowadzenie leczenia wziewnego jest trudne. Dawka zależy od wieku dziecka.

Rodziców często niepokoją sterydy wziewne, ale to leki działające miejscowo w oskrzelach, w małych dawkach dobrze przebadane u dzieci. Nieleczona astma i nawracające zaostrzenia są dla dziecka groźniejsze niż prawidłowo prowadzone leczenie podtrzymujące. Bardzo ważne jest, żeby steryd wziewny brać regularnie, także gdy nie ma objawów, bo działa profilaktycznie.

Napad astmy u dziecka - objawy alarmowe

Astma u dzieci to choroba przewlekła, którą prowadzi się latami, a intensywność leczenia dopasowuje się do kontroli objawów. Regularne wizyty kontrolne, unikanie dymu tytoniowego w domu i prawidłowa technika inhalacji pozwalają większości dzieci normalnie się bawić, uczyć i uprawiać sport. Wczesne rozpoznanie i konsekwentne leczenie to najlepsza ochrona przed zaostrzeniami.