Astma oskrzelowa - przywileje i uprawnienia

Astma a orzeczenie o niepełnosprawności

To najczęstsze pytanie osób szukających informacji o przywilejach przy astmie. Kluczowa jest jedna zasada: samo rozpoznanie choroby nie wystarczy. O przyznaniu i stopniu niepełnosprawności decyduje powiatowy lub miejski zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności, który ocenia, jak bardzo astma ogranicza codzienne funkcjonowanie, jak wygląda kontrola objawów i czy doszło do upośledzenia czynności płuc. Lekka, dobrze kontrolowana astma zwykle nie jest podstawą do orzeczenia. Cięższa, przewlekła i źle kontrolowana postać, z częstymi zaostrzeniami lub trwałym obniżeniem wydolności oddechowej, może skutkować przyznaniem lekkiego, umiarkowanego albo znacznego stopnia.

Choroby układu oddechowego, w tym astmę, oznacza się w orzeczeniu symbolem 07-S. Ten symbol wskazuje przyczynę niepełnosprawności, ale nie mówi nic o jej nasileniu - stopień zespół orzekający ustala osobno. Do wniosku dołącza się dokumentację medyczną: zaświadczenie od lekarza prowadzącego, wyniki spirometrii, opisy zaostrzeń oraz historię leczenia. Im pełniejsza dokumentacja pokazująca realny wpływ choroby na życie, tym rzetelniejsza ocena.

Uprawnienia w pracy przy stopniu umiarkowanym lub znacznym

Największy pakiet przywilejów wiąże się nie z samą astmą, lecz z posiadaniem orzeczenia o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności. Wynikają one z ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej osób niepełnosprawnych i dotyczą osób zatrudnionych na umowę o pracę.

Zestawienie edukacyjne. Zakres uprawnień zależy od stopnia niepełnosprawności i formy zatrudnienia; szczegóły reguluje ustawa o rehabilitacji zawodowej i społecznej osób niepełnosprawnych.

Osoby ze stopniem lekkim nie mają skróconej normy czasu pracy ani dodatkowego urlopu, ale orzeczenie może się przydać na przykład przy dostosowaniu stanowiska. Warto pamiętać, że astma bywa też przeciwwskazaniem do niektórych zawodów - lekarz medycyny pracy może odradzić pracę w silnym zapyleniu, w kontakcie z drażniącymi oparami czy w niskiej temperaturze, ponieważ takie warunki nasilają objawy.

Astma a wojsko i kwalifikacja wojskowa

W Polsce nie obowiązuje już zasadnicza służba wojskowa, ale nadal przeprowadza się kwalifikację wojskową, podczas której komisja lekarska nadaje kategorię zdrowia. W uproszczeniu: A oznacza zdolność do służby, B czasową niezdolność, D niezdolność w czasie pokoju, a E trwałą niezdolność do służby. Astma jest oceniana indywidualnie, na podstawie nasilenia choroby, częstości zaostrzeń oraz wyników badań czynnościowych płuc. Udokumentowana, przewlekła astma oskrzelowa często skutkuje kategorią D lub E, czyli uznaniem za niezdolnego do służby, choć ostateczną decyzję zawsze podejmuje komisja lekarska. Na kwalifikację warto zabrać pełną dokumentację: rozpoznanie, wyniki spirometrii i historię leczenia wziewnego.

Refundacja leków na astmę

Refundacja to realne, codzienne odciążenie budżetu i nie wymaga żadnego orzeczenia o niepełnosprawności - wynika ze wskazania medycznego wpisanego na recepcie. Większość leków stosowanych w astmie znajduje się na liście refundacyjnej NFZ. Dotyczy to sterydów wziewnych, preparatów złożonych łączących steryd z lekiem rozszerzającym oskrzela, takich jak Symbicort, leków ratunkowych z salbutamolem, jak Ventolin, oraz leków doustnych, na przykład montelukastu. Poziom odpłatności - 30 procent, 50 procent albo ryczałt - zależy od konkretnego preparatu i tego, co obejmuje aktualne obwieszczenie refundacyjne.

W ciężkiej, źle kontrolowanej astmie, gdy standardowe leczenie wziewne nie wystarcza, dostępne są programy lekowe NFZ z lekami biologicznymi. Kwalifikuje do nich lekarz specjalista w wyznaczonym ośrodku, na podstawie ściśle określonych kryteriów. O tym, jak działa dwutorowe leczenie astmy lekiem doraźnym i podtrzymującym, piszemy szerzej we wpisie Leczenie astmy - doraźne i podtrzymujące.

Renta, świadczenia i inne uprawnienia

Poza orzeczeniem o niepełnosprawności istnieje osobna ścieżka - renta z tytułu niezdolności do pracy z ZUS. Przysługuje tylko wtedy, gdy astma naprawdę uniemożliwia lub istotnie ogranicza wykonywanie pracy, co ocenia lekarz orzecznik ZUS w odrębnym postępowaniu. Przy dobrze kontrolowanej astmie jest to rzadkość; renta dotyczy głównie ciężkich, źle kontrolowanych postaci choroby.

Częste nieporozumienie dotyczy karty parkingowej. Otrzymują ją osoby ze znacznym lub umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, które mają istotnie ograniczoną możliwość samodzielnego poruszania się, potwierdzoną odpowiednim wskazaniem w orzeczeniu. Sama astma na ogół nie spełnia tego warunku, bo nie ogranicza chodzenia w sposób wymagany do karty. Osoby z orzeczeniem mogą natomiast korzystać z ulg i dofinansowań, na przykład ze środków PFRON, oraz z uprawnień na rynku pracy.

Od czego zacząć

Punktem wyjścia do jakichkolwiek przywilejów jest dobrze udokumentowane rozpoznanie i prowadzone leczenie. Jeśli podejrzewasz u siebie astmę, zacznij od diagnozy - po czym ją rozpoznać, opisujemy we wpisie Astma oskrzelowa - objawy. Gdy masz już rozpoznanie, zbieraj dokumentację: opisy wizyt, wyniki spirometrii i historię przyjmowanych leków. Ta sama dokumentacja przyda się w zespole orzekającym, w komisji wojskowej i w ZUS. Wniosek o orzeczenie składa się do powiatowego lub miejskiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności, właściwego dla miejsca zamieszkania.